Mikroplastik trafia do organizmów dzikich zwierząt tym chętniej, im bliżej mieszkają one ludzi i ich odpadów – wykazało badanie opublikowane w czasopiśmie Nature. Cząstki wykryto we krwi 43 z 47 zbadanych w Brazylii ssaków, także tych żyjących w odległych, niemal dziewiczych rejonach.
Kogo i jak badano
Zespół kierowany przez Marcię de Almeida Monteiro Melo Ferraz z Uniwersytetu Brytyjskiej Kolumbii w Kelowna w Kanadzie skupił się na dwóch gatunkach: tapirach nizinnych i mrówkojadach wielkich. Łącznie objęto 26 tapirów i 21 mrówkojadów z trzech regionów Brazylii: Amazonii, Cerrado i Pantanalu.
Od zwierząt pobrano krew do analizy pod kątem mikroplastiku, czyli cząstek tworzyw sztucznych mniejszych niż 5 mm. Zwierzęta były też śledzone za pomocą GPS, dzięki czemu naukowcy mogli sprawdzić, gdzie przebywają i jak blisko im do zabudowań oraz infrastruktury. Do rekonstrukcji tras i wyznaczania areałów zwierząt użyto otwartego oprogramowania ctmm, opracowanego przez grupę prof. Justina Calabrese’a z Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf.
Jak podkreśla Calabrese, połączenie pomiarów mikroplastiku u swobodnie żyjących zwierząt z precyzyjnymi danymi o ich ruchu i stopniu przekształcenia krajobrazu było dotąd niemal niemożliwe, bo takie zintegrowane zbiory danych po prostu nie istniały.
Im bliżej człowieka, tym więcej plastiku
Wyniki potwierdziły to, czego się spodziewano. Stężenia mikroplastiku we krwi były wyraźnie wyższe u zwierząt, których areał obejmował tereny silniej zmienione przez człowieka. Więcej cząstek miały też osobniki żyjące bliżej obiektów gospodarki odpadami.
Według autorów to pierwsze badanie, które pokazuje takie powiązanie dla ssaków lądowych. Wcześniej wiadomo było, że mikroplastik występuje w środowisku i u dzikich zwierząt, ale brakowało ilościowego związku między źródłem zanieczyszczenia a tym, ile trafia do organizmu.
Plastik także na odludziu
Mikroplastik znaleziono u każdego zbadanego zwierzęcia w Pantanalu – rozległym, odległym obszarze podmokłym. Dotyczyło to również osobników żyjących ponad 65 km (40 mil) od infrastruktury człowieka, które według danych GPS nie miały bezpośredniego kontaktu z krajobrazem przekształconym przez ludzi. Stężenia były u nich znacznie niższe, ale sam fakt obecności cząstek wskazuje, że mikroplastik rozprzestrzenia się szeroko, także w stosunkowo odległych ekosystemach lądowych. Cząstki mogą bowiem przemieszczać się w atmosferze, z deszczem, rzekami, wodami gruntowymi i powodziami.
Autorzy sugerują, że poprawa gospodarowania odpadami wokół osiedli mogłaby znacząco obniżyć poziom mikroplastiku u dzikich zwierząt. Szczególnie ważne jest to w szybko rozwijających się krajach, takich jak Brazylia, gdzie infrastruktura odpadowa nie nadąża za ekspansją zabudowy na nowych terenach. Pomóc mogłyby też strefy buforowe wokół rezerwatów, a lokalnie nawet usuwanie głównych źródeł zanieczyszczenia w pobliżu chronionych obszarów.
Co to oznacza dla Polski
Badanie dotyczy Brazylii i gatunków, których w Europie nie ma, więc nie można wprost przenosić jego liczb na polskie lasy czy pola. Mechanizm jest jednak uniwersalny: tam, gdzie jest więcej śladów działalności człowieka, w tym nieszczelnych lub źle zarządzanych odpadów, rośnie narażenie zwierząt na mikroplastyk. Wniosek, że nawet odległe tereny nie są od niego wolne, jest istotny także dla obszarów chronionych w Europie.
W praktyce wynik wzmacnia argumenty za ograniczaniem plastiku u źródła, uszczelnianiem systemów zbiórki i składowania odpadów oraz sprzątaniem dzikich wysypisk. Badacze zaznaczają przy tym, że mikroplastik w warunkach eksperymentalnych szkodzi wielu gatunkom, a podejrzewa się, że może zagrażać także zwierzętom na wolności. Ta praca pokazuje jednak przede wszystkim skalę i źródła narażenia, a nie skutki zdrowotne u konkretnych zwierząt.
Źródło: Phys.org – „Microplastics found in wild mammals’ blood more than 40 miles from human infrastructure”